«ΦΑΣΟΥΛΗΣ»

Παράσταση κουκλοθεάτρου

Κατασκευές και ερμηνεία: Στάθης Μαρκόπουλος

 

Παρασκευή 17/3/2006, 21.00 στο Θέατρο της Σχολής Μωραΐτη

Στα πλαίσια της 5ης Διεθνούς Συνδιάσκεψης για το Θέατρο στην Εκπαίδευση

Διάρκεια: 35 λεπτά

 

 

    

 

 

Ο Φασουλής είναι μια παράσταση καταρχήν σχεδιασμένη για να παίζεται στο δρόμο. Χωρίς κείμενο, με φωνές, ζωντανή μουσική, ήχους και έντονη δράση. Οι κούκλες είναι κλασικές γαντόκουκλες, σκαλισμένες σε ξύλο φλαμουριάς.

 

Από το 1993 μέχρι σήμερα, έχει παίξει πάνω από δύο χιλιάδες παραστάσεις μπροστά σε κάθε είδους κοινό και έχει ταξιδέψει απ’ άκρη σ’ άκρη την Ελλάδα αλλά και σε χώρες του εξωτερικού (κυρίως σε διεθνή φεστιβάλ).

 

 

Λίγα λόγια για το λαϊκό ήρωα Φασουλή και την παράδοσή του

 

Ο Φασουλής είναι ίσως ο πιο παλιός κωμικός χαρακτήρας του κουκλοθεάτρου και του θεάτρου. Υπήρξε και υπάρχει σε όλους τους τόπους της Γης, με χίλια πρόσωπα κι ονόματα (ο Άγγλος Punch, ο Ρώσος Petruska, ο κεντρο-Ευρωπαίος Kasper, ο Ινδός Vidushanka, ο Άραβας Aragoz κλπ) κι όμως με κάποια σταθερά χαρακτηριστικά που, αποκρυσταλλωμένα με την πάροδο του χρόνου σ’ ένα πρόσωπο, ορίζουν την λέξη «φασουλής».

Είναι θρασύς, πεινασμένος, καυχησιάρης, δε σέβεται τις αρχές και τους νόμους, περιστασιακά βοηθά τους φτωχούς και, προκειμένου να επιζήσει, δεν έχει ηθικές αναστολές. Δεν έχει ούτε γονείς, ούτε ηλικία. Κεντρικά μοτίβα στις παραστάσεις είναι οι ξυλοδαρμοί, οι λεκτικές παρεξηγήσεις, οι νεκραναστάσεις, οι συγκρούσεις με τις δυνάμεις της κυριαρχίας (ακόμα και με το Διάβολο και το Χάρο) καθώς και οι σκοτωμοί, όλα αυτά σε ένα κωμικό θεατρικό πλαίσιο, όπου αποκτούν χαρακτήρα θεραπευτικό και λυτρωτικό. Η εμφάνιση του Φασουλή είναι άσχημη και συχνότατα φέρει ορισμένα δαιμονικά χαρακτηριστικά που αποκαλύπτουν την εθιμική καταγωγή του από τα είδωλα. Η γαμψή μύτη, η καμπούρα και η μυτερή κοιλιά, για παράδειγμα, είναι σχεδόν σταθερά συμβολικά φαλλικά χαρακτηριστικά του.

Κληρονομιά και γεννήτορές του τα παραπάνω, τον καθιστούν ένα από τους βασικούς φορείς της καρναβαλικής «φιλοσοφίας» και παράδοσης. Μιας παράδοσης ανταρσίας και ανυποταγής που, ξεκινώντας από τις πανάρχαιες γονιμικές τελετουργίες καταλύει το σύμπαν, για να το ξαναγεννήσει αλλαγμένο. Ο φασουλής μιλά τη γλώσσα του λαϊκού γέλιου, ίσως στην πιο συμπυκνωμένη της μορφή.

Στο χώρο της Ευρώπης, με άμεσους προγόνους τους ρωμαϊκούς μίμους και τους ηθοποιούς της Commedia dell Arte, δημιουργείται η παράδοση των φασουλήδων, όπως τη συναντούμε σήμερα. Πλανόδιοι κουκλοπαίκτες περιδιαβαίνουν τον κόσμο στήνοντας τις σκηνές τους στα τοπικά πανηγύρια, στα σταυροδρόμια και τις πλατείες. Οι διώξεις που υφίστανται από τις αρχές, λόγω του σατιρικού λόγου τους, τους αναγκάζουν να εφευρίσκουν χίλια-δυο τεχνάσματα, για να επιβιώσουν.

Στην Ελλάδα, ο χαρακτήρας του Φασουλή έφτασε στις αρχές του 19ου αιώνα, μέσω των Επτανήσων, από την Ιταλία. Το όνομά του προέρχεται από τον αντίστοιχο ήρωα της περιοχής της Bologna, τον  Fagiolino. Στην Αθήνα πρωτοεμφανίζεται γύρω στο 1870, στην πλατεία του Θησείου. Οι κούκλες διατηρούσαν ακόμα τα ιταλικά ονόματά τους: Πουλτσινέλα, Φακανάπας, Αρλεκίνος, Κόντε-Δένιος, Κάσανδρος και Κολομπίνα. Δυστυχώς, δε διαθέτουμε παρά ελάχιστες περιγραφές για το θέατρο αυτό και ελάχιστες μελέτες. Ο πιο γνωστός από τους κουκλοπαίκτες των αρχών του 20ού αιώνα, ο Κονιτσιώτης, οδήγησε το θέαμα σε πιο καθωσπρεπισμένη μορφή, αλλά εξίσου δημοφιλή, σε μια εποχή που και ο Καραγκιόζης «εξευγενιζόταν». Πολλοί καραγκιοζοπαίκτες, επίσης, έπαιξαν το Φασουλή σαν «συμπλήρωμα» του Καραγκιόζη. Μα κι ο Καραγκιόζης είναι ένας φασουλής, ανατολίτης όμως...

Ο δικός μας Φασουλής δεν είναι ακριβώς ο παραδοσιακός ελληνικός Φασουλής: δίχως κείμενο, με παραμορφωμένες φωνές και έντονη δράση, η παράσταση επικεντρώνεται στα διεθνή καρναβαλικά χαρακτηριστικά αυτής της παράδοσης, με στόχο την παραγωγή ενός συμπαγούς κωμικού αποτελέσματος, πάντα οικείου και πάντα σύγχρονου.